Kijk, Leiden!

In de Burcht, binnen in die ronde stenen vesting, staan drie joekels van bomen, die in de lente en zomer de Burcht een groene koepel geven. Drie ouwe jongens – 2 beuken en een iep – alle drie zeker ruim voor de tweede wereldoorlog geplant. En het  is dus bijzonder dat ze daar nog staan, want aan het eind van die oorlog, in de hongerwinter,  zijn haast alle bomen in Leiden gekapt voor brandstof.  Hoe hebben deze bomen het toch gered?

Dat hebben we te danken aan het pro-Duitse Leidse stadsbestuur. Al hun pogingen – vooral dreigementen – mislukten om het kappen van bomen tegen te gaan. En zo sneuvelden langzaam maar zeker ook de vele bomen op de burchtheuvel. Tot alleen nog de bomen  binnen in de stenen vestingsring er stonden. En om die te redden hebben ze toen maar een drastische maatregel genomen en alle toegangen tot de Burcht dichtgemetseld. Het drietal bomen is zo gered.

Hoe oud de 2 beuken en de iep in de Burcht precies zijn, durf ik niet te zeggen. Volgens Dick de Vos in zijn bomenboekje is de iep in 1932 geplant en de beuken in 1922. Maar hij geeft verder geen bronnen. De groene kaart van Leiden dicht ze alle drie een leeftijd van 85 jaar toe. Zeker is wel, dat in 1900 alles binnen de rotonde van de burcht is gekapt. Dat is een beetje de schuld van minerva-studenten. Die wilden ter gelegenheid  van het lustrum van de universiteit een toneelstuk opvoeren in de Burcht. Maar dan moesten daar wel alle bomen weg en de gemeente gaf daarvoor toestemming. Het verzoek van de studenten kwam de gemeente eigenlijk wel goed uit. Want in die tijd was er in en rond de Burcht haast sprake van een bos. Zoveel bomen, dat het zicht op deze bijzondere ronde versterking haast onmogelijk was. Daar moest toch wat aan gedaan worden, zo is te lezen in een verslag van een raadsvergadering. En die bomen binnen de ringmuur, die konden sowieso weg,  aldus een gemeenteraadslid, want in een Burcht hoorden geen bomen.

Niet alleen de burchtheuvel, was aan het eind van de oorlog praktisch  boomloos. Het moet na de oorlog zonder al dat gekapte groen in heel Leiden echt een kale bedoening zijn geweest. In een gemeenteraadsvergadering in 1947 werd een lijstje gepresenteerd met wat er allemaal weer was aangeplant om die kaalslag op te vullen. Er zou aan het einde van de oorlog 45 km straatbeplanting zijn verdwenen. In 209 Leidse straten plantte de gemeente daarom na de oorlog 4840 bomen terug. Daarnaast kregen de  plantsoenen nog eens 2600 nieuwe bomen. En zo kon Leiden in de maand mei van 1947 eindelijk weer een beetje genieten van echt lentegroen aan de bomen.

UPDATE 25-10-2021

Ik heb de Minerva-studenten de schuld gegeven van het kappen van de bomen binnen de Burcht in 1900 tbv hun toneelstuk “De Ridderslag”. Dat is niet helemaal waar. Ik kwam een oude foto tegen van die opvoering, een bewijs, dat in ieder geval niet alle bomen in de Burcht voor dat toneelstuk zijn gekapt.